نماد سایت ایران دی دی اس

کیست تخمدان چیست؟ بررسی روش‌های پیشگیری و درمان کیست تخمدان

کیست تخمدان

کیست‌های تخمدان توده‌های شایعی هستند که داخل یا روی تخمدان ایجاد می‌شوند. انواع مختلفی از کیست وجود دارد. رایج ترین انواع آن بی‌ضرر هستند، علائمی ایجاد نمی‌کنند و در نهایت بدون درمان از بین می‌روند. به ندرت، کیست‌ها عوارضی ایجاد می‌کنند که نیاز به مراجعه به دکتر زنان دارد. انجام معاینات منظم لگن می‌تواند از ایجاد مشکلات مربوط به کیست جلوگیری کند. در این مقاله به توضیح هر آنچه باید در مورد کیست تخمدان بدانید می‌پردازیم.


فهرست مطالب


کیست تخمدان چیست؟

کیست تخمدان کیسه‌ای پر از مایع یا مواد نیمه جامد است که روی یا درون یک یا هر دو تخمدان تشکیل می‌شود. تخمدان‌ها اندام‌های کوچکی در لگن هستند که تخمک و هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون را می‌سازند. کیست‌های تخمدان انواع مختلفی دارند که اکثر آنها بدون درد و بی‌ضرر (خوش‌خیم) هستند. معمولاً کیست‌تخمدان علائمی ایجاد نمی‌کند و به همین دلیل احتمالاً متوجه آنها نخواهید شد؛ مگر اینکه متخصص زنان در طول معاینه معمول لگن یا روش تصویربرداری، آن را پیدا کند.

به ندرت ممکن است کیست‌تخمدان عوارضی ایجاد کند. برنامه ریزی منظم برای معاینات لگنی و صحبت با پزشک خود در مورد علائمی که به جلوگیری از به وجود آمدن کیست کمک می‌کند. با این حال، بسیاری از زنان در طول زندگی خود حداقل یک کیست را تجربه می‌کنند.  البته برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله فشار خون بالا در بارداری را بخوانید.

معرفی انواع کیست تخمدان

کیست‌های تخمدان ساده یا پیچیده هستند؛ یک کیست ساده حاوی مایع است، در حالی که یک کیست پیچیده از خون یا یک ماده سخت تشکیل شده است. اکثر کیست‌های تخمدان کیست‌های عملکردی هستند که در پاسخ به تغییرات بدن در طول چرخه قاعدگی شکل می‌گیرند. به ندرت کیست‌های تخمدان به دلایل غیرمرتبط با قاعدگی ایجاد می‌شوند. انواع کیست تخمدان را می‌تواند در دسته‌های زیر طبقه‌بندی کرد:

کیست‌های عملکردی یا ساده:

کیست‌های عملکردی شایع‌ترین نوع کیست تخمدان هستند و به بیماری مرتبط نیستند. تخمک‌هایی که باید ماهانه آزاد شود، آزاد نمی‌شوند و تا اندازه ۵-۴ سانتیمتر رشد می‌کنند. در این نوع از کیست، کیسه پر از آب در تخمدان تشکیل می‌شود و اغلب درد جسمانی ندارد و تنها با عقب افتادن دوره عادت ماهانه مشخص می‌شوند. در واقع این کیست‌ها نشانه‌ای از عملکرد تخمدان‌های شما بوده و معمولاً در طول زمانی حدود 60 روز، بدون درمان خاصی کوچک می‌شوند.

کیست‌های فولیکولی:

یک کیسه کوچک در تخمدان به نام فولیکول، هر ماه یک تخمک را به عنوان بخشی از چرخه قاعدگی آزاد می‌کند. کیست فولیکولار زمانی تشکیل می‌شود که فولیکول تخمک را آزاد نکند؛ در عوض، فولیکول با مایع پر شده و بزرگتر می‌شود.

کیست جسم زرد:

پس از اینکه فولیکول تخمک را آزاد می‌کند، گروهی از سلول‌های تولید کننده هورمون به نام جسم زرد را می‌سازد. کیست زمانی تشکیل می‌شود که مایع در جسم زرد جمع شده و باعث رشد آن شود.

دیگر انواع کیست‌ تخمدان:

همه کیست‌های تخمدان در پاسخ به چرخه قاعدگی ایجاد نمی‌شوند. آنها همیشه نشانه بیماری نیستند، اما پزشک شما آنها را تحت نظر قرار می‌دهد تا مطمئن شود که عوارضی ایجاد نمی‌کنند. این نوع از کیست‌ها عبارتند از:

در برخی از زنان، تخمدان‌ها کیست‌های کوچک زیادی ایجاد می‌کنند که به این وضعیت سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) می‌گویند. PCOS می‌تواند باعث مشکلاتی در تخمدان‌ها و باردار شدن شود.

کدام دسته از زنان کیست تخمدان می‌گیرند؟

کیست‌تخمدان راست یا چپ مشکلی رایج برای تمام زنانی است که چرخه قاعدگی منظم دارند. در حقیقت، در تخمدان اکثر زنان هر ماه حداقل یک کیست فولیکولی یا کورپوس لوتئوم شکل می‌گیرد.

ممکن است از وجود کیست باخبر نباشید، مگر این که دلایل مختلف باعث رشد بیش از حد آن شوند یا چندین کیست شکل گیرد.تقریبا در تخمدان ۸ درصد زنانی که پیش از دوران یائسگی خود قرار دارند کیست‎های بزرگی شکل می‌گیرد که به راهکارهای درمانی مانند لاپاراسکوپی کیست‌تخمدان نیاز دارند.کیست‌های تخمدان پس از دوران یائسگی کمتر دیده می‌شوند و زنانی که در این سن کیست‌تخمدان دارند، بیشتر در معرض خطر سرطان تخمدان قرار می‌گیرند.

علل ایجاد کیست تخمدان چیست؟

اکثر کیست‌های تخمدان به طور طبیعی ایجاد می‌شوند و در عرض چند ماه بدون نیاز به هیچ درمانی از بین می‌روند. در صورت داشتن قاعدگی ماهانه، کیست تخمدان اغلب به طور طبیعی ایجاد می‌شود؛ چرا که تخمک‌گذاری علت اصلی کیست تخمدان است. علل دیگر عبارتند از:

علائم کیست تخمدان چیست؟

بیشتر زنان در سنين قبل از یائسگی ممكن است كيست تخمدان را تجربه کنند. خوشبختانه كيست تخمدان در %95 موارد خوش‌خیم است و به راحتی با دارو كنترل و درمان می‌شود. در بيشتر موارد ممكن است بيماری كه كيست دارد متوجه آن نشود و به‌ طور تصادفی در يك سونوگرافي كيست او کشف شود. البته برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله خشکی پوست در بارداری را بخوانید.

اما در بعضی موارد علائم كيست تخمدان مشخص و شدید است. علائم کیست تخمدان شامل موارد زیر است:

علائم شدید کیست تخمدان که نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارند عبارت‌اند از:

این علائم می‌تواند نشان دهنده پارگی کیست یا پیچ خوردگی تخمدان باشد. هر دو عارضه اگر در اوایل دوره درمان نشوند، عواقب جدی و خطرناکی در پی خواهند داشت. علائمی که باقی می‌مانند نشان‌دهنده وضعیتی به نام سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) است. سندرم تخمدان پلی کیستیک وضعیتی است که باعث پریودهای نامنظم و سایر مشکلات مرتبط با هورمون از جمله چاقی و ناباروری می‌شود. از سایر علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک می‌توان هیرسوتیسم (افزایش رشد موهای بدن) و مشکل در کاهش وزن را نام برد.

آیا بین کیست تخمدان و بارداری ارتباطی وجود دارد؟

تشکیل کیست‌های تخمدان در دوران بارداری رایج هستند و معمولا خطری ندارند. کیست‌هایی که در دوران بارداری به رشد خود ادامه می‌دهند ممکن است باعث خونریزی یا پیچیدگی تخمدان و حتی مشکلاتی برای زایمان شوند.

علاوه بر این، اکثر کیست‌ها روی احتمال بارداری شما تاثیر نمی‌گذارند. گرچه، گاهی ایجاد کیست می‌تواند بارداری را سخت کند. با تماس با مشاوران پذیرش ۲۴ بیشتر می‌توانید اطلاعاتی در مورد بارداری و نقش کیست‎ها به دست آورید.زندگی شلوغ و مدرن امروزی گاهی باعث می‌شود سلامت خودمان را نادیده بگیریم. مخصوصا زمانی که یادمان برود چقدر نقش ما به عنوان یک زن اهمیت دارد.کیست‌ تخمدان یکی از مشکلاتی است که زنان باید در دوران زندگی خود با آن کنار بیایند، ولی در صورتی که آن را جدی نگیرند عواقب دردناکی ممکن است داشته باشد.

دلایل به وجود آمدن کیست تخمدان چیست؟

رایج‌ترین دلایل ایجاد کیست تخمدان به شرح زیر هستند:

مشکلات هورمونی

کیست‌های تخمدان عملکردی (فانکشنال) معمولا خودبه‌خود بدون نیاز به درمان رفع می‌شوند.

علت ایجاد آن‌ها می‌تواند مشکلات هورمونی یا مصرف داروهای درمان نازایی مانند کلومیفن باشد که برای کمک به تخمک‌گذاری تجویز شوند.

آندومتریوز

زنان مبتلا به آندومتریوز می‌توانند مبتلا به یکی از انواع کیست تخمدان به اسم اندومتریوما (کیست شکلاتی) شوند. در این عارضه سلول‎های اندومتریال رحم خارج از رحم فرد رشد می‌کنند. قسمتی از بافت اندومتریوز ممکن است به تخمدان متصل شود و یک زایده شکل دهد. این کیست‌ها می‌توانند در دوران قاعدگی زنان یا در حین انجام رابطه جنسی دردناک باشند.

بارداری

یک کیست تخمدان به صورت طبیعی در اوایل دوران بارداری شکل می‎گیرد تا به تقویت بارداری تا زمان تشکیل جفت، کمک کند. گاهی، این کیست روی تخمدان تا اواخر بارداری باقی می‌ماند و باید برداشته شود.

عفونت‌های شدید لگنی

یک علت به وجود آمدن کیست تخمدان ممکن است عفونت‌ها باشد. آن‌ها می‌توانند به تخمدان‌ها و لوله‌های رحمی سرایت کنند و این بیماری را به وجود آورند.

سابقه قبلی

اگر قبلا یک کیست تخمدان داشتید، احتمال ایجاد یک کیست جدید بیشتر است.

علاوه بر دلایل کلی بالا، علت تشکیل یک کیست با توجه به انواع کیست‌تخمدان متفاوت است. در واقع کیست‌های تخمدان در دو دسته کلی عملکردی و پاتولوژیک قرار می‌گیرند که دلایل ایجاد هر کدام متفاوت است.

کیست تخمدان عملکردی

رایج‌ترین انواع کیست‌تخمدان عملکردی هستند و در دو دسته کیست‌تخمدان لوتئوم (جسم زرد) و فولیکولی (ساده) قرار می‌گیرند. کیست‌های عملکردی بی‌خطر هستند و به عنوان بخشی از چرخه طبیعی قاعدگی شکل می‌گیرند و عمر کوتاهی دارند.

کیست فولیکولی

هر زن دو تخمدان دارد. تخمک از یک تخمدان به سمت رحم حرکت می‌کند تا در لقاح با اسپرم بارور شود.

این تخمک در فولیکول شکل می‌گیرد که حاوی مایع است تا از تخمک در حال رشد محافظت کند. زمانی که تخمک آزاد می‌شود، فولیکول می‌ترکد. گاهی، فولیکول مایع خود را بیرون نمی‌ریزد و پس از رهاسازی تخمک منقبض می‌شود یا تخمک را رها نمی‌کند. فولیکول با مایع متورم و تبدیل به یک کیست تخمدان فولیکولی می‌شود. این نوع کیست معمولا در هر زمانی ممکن است ظاهر شود و به صورت طبیعی در عرض چند هفته برطرف خواهد شد.

کیست لوتئوم

این کیست‌ها به ندرت ایجاد می‌شوند. پس از آزادسازی تخمک، بافت‌هایی به اسم کورپوس لوتئوم به جا می‌مانند. کیست لوتئوم زمانی شکل می‌گیرد که کورپوس لوتئوم با خون پر ‌شود. این نوع کیست معمولا پس از چند ماه برطرف می‌شود. گرچه گاهی ممکن است بترکد که نتیجه آن درد ناگهانی و خونریزی داخلی است.

کیست‎های پاتولوژیک

یکی دیگر از انواع کیست‎‌تخمدان که داخل تخمدان‌ها رشد می‌کنند، بی‌خطر یا سرطانی هستند و در دو دسته درموئید و سیست آدنوما قرار می‌گیرند.

کیست درموئید

این نوع کیست معمولا خوش‌خیم است. آن‌ها از سلول‌های تخمک‌ساز شکل می‌گیرند و باید با عمل حراجی برداشته شوند.

کیست سیست آدنوما

این کیست از سلول‌هایی به وجود می‌آید که بخش خارجی تخمدان را می‌پوشانند. بعضی از آن‌ها حاوی یک ماده ضخیم و مخاطی مانند هستند، در حالی که سایرین مایع شبیه به آب دارند. این کیست‌ها در زنان بالای ۴۰ سال معمولا دیده می‌شوند، با یک ساقه به تخمدان متصل هستند و باید با جراحی بیرون آورده شوند.

راههای تشخیص کیست تخمدان چیست؟

پزشک متخصص زنان ابتدا بارداری را به عنوان علت علائم شما رد می‌کند. سپس، آزمایش‌های زیر را برای تشخیص کیست تخمدان به کار می‌گیرد:

  1. معاینه لگن: پزشک با معاینه لگن، هر گونه توده یا تغییر را تشخیص می‌دهد.
  2. اولتراسوند: این روش تصویربرداری از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری از اندام‌های داخلی بدن استفاده می‌کند. این روش می‌تواند کیست‌های تخمدان‌ را از جهات مختلف، از جمله محل قرارگیری و اینکه عمدتاً مایع یا جامد هستند، تشخیص دهد.
  3. سی‌تی‌اسکن: یک دستگاه تصویربرداری از بدن است که برای ایجاد تصاویر مقطعی از اندام‌های داخلی استفاده می‌شود.
  4. MRI: آزمایشی که از زمینه‌های مغناطیسی برای تولید تصاویر عمیق از اندام‌های داخلی استفاده می‌کند.
  5. لاپاراسکوپی: این روشی است که در اتاق عمل انجام می‌شود. پزشک یک دوربین را از طریق یک برش در شکم وارد می‌کند و اندام‌های تولید مثل و حفره لگن را مشاهده می‌کند. اگر در این زمان کیست را تشخیص دهد، می‌تواند آن را حذف کند.

معرفی روشهای درمان کیست تخمدان

درمان به عواملی مانند سن، علائم و آنچه احتمالاً باعث ایجاد کیست تخمدان شده است، بستگی دارد. همان‌طور که گفته شد کیست‌های عملکردی تخمدان معمولاً بدون درمان از بین می روند. بنابراین اگر کیست شما عملکردی تشخیص داده شود، پزشک احتمالا یک رویکرد انتظار و دید را پیشنهاد می‌دهد و ممکن است طی چند هفته یا چند ماه پس از تشخیص، یک سونوگرافی بعدی انجام دهد تا بررسی کند آیا کیست شما به خودی خود برطرف شده است یا خیر. اما برای کاهش علائم کیست تخمدان یا حذف آن یکی از درمان‌های زیر توسط پزشک برای شما انجام خواهد گرفت:

1. درمان دارویی کیست تخمدان

پزشک قرص‌های ضدبارداری را برای جلوگیری از تخمک گذاری و تولید کیست‌های جدید تجویز می‌کند. قرص‌های پیشگیری از بارداری خوراکی همچنین می‌تواند خطر ابتلا به سرطان تخمدان را کاهش دهد. خطر ابتلا به سرطان تخمدان در زنان یائسه بیشتر است.

2. روش‌های جراحی درمان کیست تخمدان

اگر کیست علائم ایجاد می‌کند و به مرور زمان بزرگتر می‌شود، ممکن است برای برداشتن آن نیاز به جراحی داشته باشید. نوع جراحی بستگی به اندازه کیست و نظر پزشک بر اساس نتیجه سونوگرافی دارد. رویه‌های مختلف مورد استفاده عبارتند از:

لاپاراسکوپی:

اگر كیست كوچك باشد و نتیجه آزمایش، غیر سرطانی بودن آن را نشان دهد، دکتر می‌تواند با جراحی لاپاراسكوپی، كیست را حذف كند.

لاپاراتومی:

اگر کیست بزرگ باشد، پزشک می‌تواند از طریق برش بزرگ در شکم، کیست را از طریق جراحی حذف کند.

3. درمان‌های طبیعی و خانگی کیست تخمدان

چندین درمان جامع طبیعی و خانگی برای کیست تخمدان وجود دارد که می‌تواند تسکین موثری برای درد و سایر علائم ایجاد کند. البته این روش‌های درمانی، زمانی مؤثر هستند که کیست هنوز پاره نشده باشد. درمان‌های طبیعی موثر برای تسکین علائم، جلوگیری از بدتر شدن کیست تخمدان و عوارض آن عبارتند از:

1. گرما درمانی

گرما درمانی یک روش درمانی عالی است که می‌تواند درد ناشی از کیست تخمدان را کاهش دهد. استفاده از یک کیسه آب گرم یا یک پد حرارتی الکتریکی در قسمت پایین شکم گرفتگی و احساس درد را کاهش می‌دهد و حتی گاهی به اندازه داروهای مسکن بدون نسخه مثل ناپروکسن و ایبوپروفن موثر است.

2. حمام نمک اپسوم

به طور کلی حمام نمک اپسوم به التیام درد عضلات، گرفتگی‌ها و ایجاد سلامتی و تسکین برای کل بدن، از جمله تسکین درد ناشی از کیست‌تخمدان، کمک می‌کند. آب گرم حمام، درد را تسکین می‌دهد؛ اما نمک‌های اپسوم که از سولفات منیزیم ساخته شده‌اند، سطح بیشتری از التیام و تسکین را فراهم می‌کنند. افزودن حدود دو فنجان نمک اپسوم به آب گرم حمام می‌تواند دنیای متفاوتی را ایجاد کند.

3. خوردن بادام

بادام حاوی سطوح بالایی از منیزیم است که به ناراحتی ناشی از دردهای قاعدگی و همچنین دردهای مرتبط با کیست تخمدان کمک می‌کند. بر اساس تحقیقات، افزودن منیزیم به رژیم غذایی به تسکین درد مزمن نیز کمک خواهد کرد. سعی کنید یک مشت بادام خام یا بوداده به عنوان میان وعده بخورید یا بادام خرد شده را به سالاد خود اضافه کنید.

4. نوشیدن چای بابونه

نوشیدن چای بابونه به آرامش و کاهش درد کمک می‌کند. بابونه گیاهی است که از قدیم به دلیل خواص ضدالتهابی و توانایی آن در کاهش درد و اضطراب در طب سنتی استفاده می‌شود. نوشیدن گهگاه یا حتی هر شب چای بابونه به طور موثری علائم دردناک شما را کاهش می‌دهد.

5. نوشیدن چای زنجبیل

زنجبیل یکی دیگر از گیاهان موثر است که به کاهش درد ناشی از کیست تخمدان کمک می‌کند و در عین حال خواص آنتی اکسیدانی و ضد سرطانی هم دارد. یک مطالعه نشان داد که زنجبیل به طور بالقوه می‌تواند رشد سلول‌های سرطانی تخمدان را متوقف کند، در نتیجه زنجبیل به درمان و پیشگیری از سرطان تخمدان و کیست تخمدان کمک می‌کند.

6. تغییر رژیم غذایی

بسیاری از مردم وقتی متوجه می‌شوند که بیشتر مشکلات سلامتی آنها از رژیم غذایی آنها نشات می‌گیرد شوکه می‌شوند. رژیم‌های غذایی سرشار از غذاهای فرآوری‌شده و غذاهای حاوی کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده می‌توانند چندین نگرانی برای سلامتی ایجاد کنند و حتی ممکن است به ایجاد کیست تخمدان بیانجامند. استفاده از غذاهای پرفیبر مانند سبزیجات، میوه‌ها و آجیل، پروتئین‌های بدون چربی مانند ماهی، توفو و مرغ و همچنین غذاها و ادویه‌های ضد التهاب مانند زردچوبه، کلم پیچ و روغن زیتون می‌توانند به تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن برای جلوگیری از کیست تخمدان کمک کنند.

عوارض کیست تخمدان چیست؟

کیست تخمدان اغلب باعث ایجاد چاقی، عضلات و استخوان‌های درشت، رویش مو روی صورت و بدن، خصوصیات مردانه، آکنه و قاعدگی نامنظم می‌شود. همچنین باعث ناباروری، افزایش ابتلا به دیابت، سکته، حملات قلبی و سرطان رحم می‌شود.

کیست‌های تخمدانی که بعد از یائسگی ایجاد می‌شوند، بیشتر از کیست‌های قبل از یائسگی سرطانی هستند. گاهی اوقات پارگی کیست می‌تواند باعث درد شدید و تورم در شکم شود. هر چه کیست تخمدان بزرگتر باشد، احتمال پاره شدن آن بیشتر است.

پیچ خوردگی تخمدان یکی دیگر از عوارض کیست تخمدان است. کیست‌ها می‌توانند به قدری بزرگ شوند که شکل تخمدان را مخدوش کنند و احتمال پیچ خوردن آن را افزایش دهند. پیچش از رسیدن جریان خون به تخمدان جلوگیری کرده و باعث مرگ تخمدان می‌شود. درد شدید لگن، تهوع و استفراغ همگی از علائم پیچ خوردگی تخمدان هستند. اگر علائم پارگی کیست تخمدان یا پیچ خوردگی تخمدان را تجربه کردید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

سخن پایانی

شما در این مقاله با کیست تخمدان آشنا شدید. همچنین از راههای درمان و پیشگیری آن آگاه شدید. اگر سوال یا نظری دارید آن را در کامنت مطرح کنید تا در اسرع وقت توسط ما جواب داده شود.

سوالات متداول

آیا کیست تخمدان باعث افزایش وزن می‌شود؟

بله! کیست‌ها باعث نفخ می‌شوند که وزن را بالا می‌برند. از طرف دیگر، برخی از کیست‌ها هورمون‌هایی ترشح می‌کنند که می‌توانند باعث افزایش وزن شما شوند.

آیا بین کیست تخمدان و سرطان ارتباطی وجود دارد؟

بله، بعضی از کیست‌های تخمدان می‌توانند سرطانی شوند، ولی اکثر کیست‎ها سرطانی نیستند.خطر سرطان تخمدان با افزایش سن زنان بیشتر می‌شود. آزمایش برای بررسی سرطان تخمدان برای اکثر زنان توصیه نمی‌شود.چون، نتیجه تست می‌تواند مثبت کاذب باشد، یعنی فرد بر خلاف آن چه که آزمایش نشان می‌دهد، سرطان نداشته باشد.

خروج از نسخه موبایل